Scalabor kent een lange historie en is in 1930 al opgericht. Daarbij heeft altijd het verbinden van talent aan werk centraal gestaan.
Van Arnhemse Werkinrichting naar Scalabor
De geschiedenis van Scalabor gaat ruim 95 jaar terug. Wat in 1930 begon als de Arnhemse Werkinrichting, ontwikkelde zich via de sociale werkvoorziening Presikhaaf tot het huidige Scalabor: een sociaal ontwikkelbedrijf voor Midden-Gelderland.
1928-1930: de start van de Arnhemse Werkinrichting
In de jaren twintig groeide de aandacht voor jongeren met een beperking. Jongeren die het buitengewoon lager onderwijs verlieten, hadden vaak weinig mogelijkheden om werk te vinden en mee te doen in de maatschappij.
De gemeente Arnhem onderzocht daarom hoe deze jongeren aan passend werk konden worden geholpen. Uit onderzoek bleek dat veel jongeren met de juiste begeleiding in staat waren om te werken en een eigen inkomen te verdienen.
Bij raadsbesluit van 6 februari 1928 werd de nazorg voor oud-leerlingen van het buitengewoon lager onderwijs ingesteld. Een belangrijk onderdeel daarvan was een werkinrichting.
Na enkele jaren voorbereiding besloot het gemeentebestuur van Arnhem op 3 maart 1930 tot de oprichting van de Stichting Arnhemse Werkinrichting. Het doel was duidelijk: mensen die zich in de gewone samenleving moeilijk konden redden, een plek bieden waar zij nuttig en betaald werk konden doen.
De jongeren werkten onder begeleiding van onderwijzers. Dat gebeurde in de tuin van de werkinrichting en op de locatie aan het Velperplein. Ze maakten onder andere borstels en vlechten matten. Met paard en wagen werden de producten vervolgens huis aan huis verkocht.
Jaren dertig en veertig: groeien ondanks de crisis en oorlog
De belangstelling voor de werkinrichting groeide snel. Daardoor werd de huisvesting al snel te klein. Er waren plannen voor nieuwbouw, maar de Tweede Wereldoorlog maakte daar voorlopig een einde aan.
Ook tijdens de oorlog bleef het bestuur van de werkinrichting actief. Uit bewaard gebleven notulen blijkt dat medewerkers niet alleen hun gewone werk deden, maar ook werden ingezet voor maatschappelijke taken. Zo hielpen zij bij de watervoorziening en bij de bezorging vanuit centrale voedselkeukens.
Na de oorlog werden de plannen voor een nieuw gebouw weer opgepakt. Tegelijkertijd veranderde ook het denken over werk voor mensen met een beperking. Er kwam steeds meer aandacht voor de mogelijkheden van mensen en voor hun deelname aan het gewone bedrijfsleven.
Jaren vijftig: de sociale werkvoorziening groeit
Begin jaren vijftig besloot de Arnhemse gemeenteraad tot de bouw van een nieuw onderkomen op het terrein van landgoed Presikhaaf. De toelatingseisen werden verruimd, waardoor steeds meer mensen gebruik konden maken van de sociale werkvoorziening.
Landelijk groeide het aantal werknemers in de sociale werkvoorziening sterk. Ook de Arnhemse werkvoorziening groeide. Er kwamen nieuwe locaties en steeds meer opdrachten binnen.
De sociale werkvoorziening ontwikkelde zich daarmee van een kleinschalige werkinrichting tot een organisatie die op grotere schaal werk bood aan mensen met een beperking.
1969: de Wet Sociale Werkvoorziening
In 1969 werd de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) ingevoerd. Daarmee kreeg de sociale werkvoorziening een wettelijke basis.
Voor veel mensen met een beperking bood de sociale werkvoorziening een mogelijkheid om te werken, werkervaring op te doen en deel uit te maken van de maatschappij. Het uitgangspunt was dat de omstandigheden zoveel mogelijk moesten lijken op die in reguliere bedrijven.
De werkplaatsen groeiden in deze periode uit tot grotere, soms industriële bedrijven. Ook Presikhaaf maakte deze ontwikkeling door.
1971: Werkvoorziening Midden-Gelderland
De samenwerking werd steeds breder. In 1971 ontstond het schap Werkvoorziening Midden-Gelderland. De Arnhemse werkvoorziening kreeg daarmee een regionale basis.
Dat zorgde voor nieuwe mogelijkheden en een sterke groei. Waar er in 1957 nog ruim 170 werknemers waren, waren dat er in 1971 al 1.360.
In dezelfde periode werd ook de werkplaats Heijenoord van het dorp samengevoegd met Presikhaaf.
Presikhaaf groeide uit tot een grote organisatie met een breed aanbod aan werk. Er werden veel verschillende producten gemaakt, zoals paardendekens, houten speelgoed, rotanstoelen, koffers, fietspompen en schoolmeubelen. Later kwamen daar onder meer watermeters bij.
Het uitgangspunt bleef daarbij belangrijk: werk bieden dat aansluit bij de mogelijkheden van medewerkers en tegelijkertijd zoveel mogelijk zelfstandig kunnen functioneren.
Jaren tachtig en negentig: van productie naar dienstverlening
De groei bracht ook risico’s met zich mee. Zo werd de schoolmeubelfabriek op de locatie Gelderse Waard door een grote brand verwoest.
Daarnaast veranderde de economie. Door de concurrentie uit lagelonenlanden werd het steeds moeilijker om industriële productie rendabel te houden. Daarom verschoof het accent binnen de sociale werkvoorziening steeds meer van productie naar dienstverlening.
Eind jaren negentig kreeg de sociale werkvoorziening een eigen cao en pensioenregeling. Tegelijkertijd werd het steeds moeilijker om nieuwe mensen tot de doelgroep van de sociale werkvoorziening te laten behoren.
Vanaf 1998: meer nadruk op werken bij reguliere werkgevers
Met de wetswijziging van 1998 veranderde de toegang tot de sociale werkvoorziening. Landelijk groeide de doelgroep uiteindelijk tot ongeveer 98.000 werknemers.
Tegelijkertijd verschoof het financiële risico steeds meer van het Rijk naar gemeenten. Ook ontstond er meer aandacht voor de vraag hoe mensen vanuit de sociale werkvoorziening konden doorstromen naar een reguliere werkgever.
Het uitgangspunt werd steeds meer: werken waar dat kan, met ondersteuning waar dat nodig is.
2015: de Participatiewet
Op 1 januari 2015 trad de Participatiewet in werking. Vanaf dat moment was er geen nieuwe instroom meer in de sociale werkvoorziening.
Gemeenten werden verantwoordelijk voor de begeleiding van mensen met een arbeidsbeperking naar zo regulier mogelijk werk. Ook Presikhaaf Bedrijven ging zich meer richten op re-integratie en begeleiding van een bredere doelgroep.
Tegelijkertijd liepen de financiële tekorten bij Presikhaaf Bedrijven op. De organisatie beschikte over een grote infrastructuur en veel productiecapaciteit. De kosten daarvan werden steeds moeilijker te dragen.
Vanaf 2014 werd daarom al begonnen met de overdracht van verschillende bedrijfsonderdelen en activiteiten. Het uitgangspunt was steeds het behoud van werk voor mensen uit de doelgroep en het zoveel mogelijk leggen van bedrijfsrisico’s bij bedrijven.
2017-2018: de komst van Scalabor
Er werd gezocht naar een nieuwe toekomst voor de activiteiten van Presikhaaf Bedrijven. Een poging om Presikhaaf als geheel over te nemen bleek te risicovol.
De gemeente Arnhem kwam vervolgens met een plan voor een nieuw werkbedrijf: Scalabor.
Op 22 december 2017 besloot het bestuur van Presikhaaf Bedrijven om de sociale werkvoorziening voor Midden-Gelderland over te dragen. Per 1 januari 2018 nam Scalabor de bedrijfsactiviteiten en de begeleiding van de medewerkers uit de doelgroep over.
Daarmee begon een nieuwe fase. Scalabor werd verantwoordelijk voor de bedrijfsactiviteiten en begeleiding van de medewerkers. Het formele werkgeverschap werd een jaar later ondergebracht bij de Modulair Gemeenschappelijke Regeling (MGR) Sociaal Domein Centraal Gelderland.
Van werkinrichting naar sociaal ontwikkelbedrijf
Met de komst van Scalabor kwam na ruim 95 jaar een einde aan de geschiedenis van Presikhaaf als organisatie. Maar het doel veranderde niet wezenlijk.
Vanaf de eerste Arnhemse Werkinrichting in 1930 tot het huidige Scalabor draait het om dezelfde belangrijke vraag: hoe zorgen we ervoor dat mensen kunnen werken, zich kunnen ontwikkelen en mee kunnen doen in de samenleving?
Waar de werkinrichting ooit begon als een plek voor jongeren die moeilijk een plek op de arbeidsmarkt konden vinden, is Scalabor uitgegroeid tot een sociaal ontwikkelbedrijf voor Midden-Gelderland.
Een organisatie die werk biedt als dat kan, ondersteuning geeft als dat nodig is en mensen helpt om zich verder te ontwikkelen. Soms als springplank naar regulier werk, soms als vangnet.
Zo bouwt Scalabor voort op een geschiedenis van meer dan 90 jaar. De vorm verandert, de arbeidsmarkt verandert en de organisatie verandert mee. Maar de aandacht voor mensen en hun mogelijkheden blijft de rode draad.
Bekijk hieronder hoe Scalabor in al die jaren is meegegaan met de tijd.